Format Atmadan Önce Yapılması Gerekenler: Yedekleme Listesi
Bilgisayar Servisi4 dk okumaYayın: Onarix Ekibi
Format atmadan önce yapılması gerekenler: lisans anahtarları, tarayıcı parolaları, sürücüler ve kişisel klasörler için yedekleme listesi ile format sonrası kurulum adımları.
Format Atmadan Önce Yapılması Gerekenler Nelerdir?
Format atmadan önce yapılması gerekenler sırasıyla şunlardır: kişisel dosyaların (Masaüstü, Belgeler, Resimler, İndirilenler) harici bir diske veya buluta kopyalanması, Windows ve Office gibi yazılımların lisans anahtarlarının kaydedilmesi, tarayıcı parolaları ile favorilerin dışa aktarılması ve ağ sürücüsü başta olmak üzere sürücülerin yedeklenmesi. Format işlemi sistem diskindeki her şeyi sildiği için bu adımlar atlandığında geri dönüş çoğu zaman mümkün olmaz.
Bu rehber hem bilgisayarına kendi format atacak kullanıcılar hem de müşteri cihazına format atan servisler için hazırlandı. Listeyi yukarıdan aşağı takip ederseniz 'keşke yedeklesem' dediğiniz bir şey kalmaz.
Format Atınca Hangi Dosyalar Silinir?
Standart bir format işleminde Windows'un kurulu olduğu bölüm (genellikle C: sürücüsü) tamamen silinir. Masaüstü, Belgeler, İndirilenler, kurulu programlar, oyun kayıtları ve program ayarları bu bölümde durduğu için hepsi gider.
D: gibi ikinci bir bölüm varsa oradaki dosyalar teorik olarak korunur; ancak kurulum sırasında yanlış bölüm seçme riski her zaman vardır. Bu yüzden 'D sürücüsünde duruyor, güvende' demek yerine önemli dosyaları mutlaka bilgisayar dışına da kopyalayın.
Tek diskli laptoplarda ayrıca gizli kurtarma bölümü (recovery partition) bulunabilir. Üreticinin kurtarma aracını kullanmak, temiz kurulumdan farklı olarak fabrika yazılımlarını geri getirir; hangisini istediğinize önceden karar verin.
Lisans Anahtarları ve Ürün Kodlarını Nasıl Yedeklersiniz?
Format sonrası en çok başa dert olan konu lisanslardır. Windows 10 ve 11 çoğu laptopta dijital lisansla anakarta bağlı olduğu için aynı sürümü kurduğunuzda genellikle otomatik etkinleşir; yine de anahtarı not almak güvenli taraftır.
Office, antivirüs, muhasebe programı, tasarım yazılımları gibi ücretli programların anahtarlarını veya bağlı oldukları e-posta hesabını mutlaka kaydedin. Bazı yazılımlar cihaz sayısı sınırlı olduğu için format öncesinde lisansı devre dışı bırakma (deactivate) adımı da gerekebilir.
- ✓Windows anahtarı: komut satırından veya lisans görüntüleyici araçlarla okunabilir
- ✓Office: hangi Microsoft hesabına bağlı olduğunu not edin
- ✓Muhasebe ve ön muhasebe programları: lisans dosyası ve veritabanı yedeği ayrı ayrı alınmalı
- ✓Cihaz sınırı olan yazılımlarda önce mevcut cihazdan çıkış yapın
- ✓Ekran kartı, yazıcı gibi donanımların modelini bir kenara yazın
Tarayıcı, Parola ve Hesap Bilgileri Nasıl Korunur?
Chrome, Edge veya Firefox'ta kayıtlı parolalar, yer imleri ve otomatik doldurma bilgileri genellikle hesaba bağlı senkronizasyon ile korunur. Format öncesi tarayıcıda oturum açık mı ve senkronizasyon aktif mi, mutlaka kontrol edin; değilse parolaları ve favorileri dosya olarak dışa aktarın.
İki adımlı doğrulama uygulamaları telefonda olduğu için etkilenmez; ancak bilgisayarda kurulu e-imza veya kimlik doğrulama yazılımı varsa bunların yedeğini ve yeniden kurulum yöntemini önceden öğrenin. Outlook gibi e-posta programlarında yerel arşiv dosyalarını (PST/OST) da kopyalamayı unutmayın.
Parolaları tarayıcıdan dışa aktardığınızda dosya şifresiz düz metin olarak kaydedilir. Bu dosyayı masaüstünde veya USB bellekte unutmayın; geri yükleme biter bitmez kalıcı olarak silin. Aynı şekilde format öncesinde internet bankacılığı ve e-devlet gibi hesaplarda kayıtlı cihaz tanımı varsa, yeni kurulumdan sonra tekrar doğrulama isteyeceğini bilerek telefonunuzu yanınızda bulundurun.
Sürücüler (Driver) ve Kişisel Klasörler
Sürücü, işletim sisteminin donanımla konuşmasını sağlayan yazılımdır. Format sonrası internete bağlanamamanızın en yaygın sebebi Wi-Fi veya Ethernet sürücüsünün yüklü olmamasıdır; bu nedenle en azından ağ sürücüsünü USB belleğe önceden indirin.
Kişisel klasörleri kopyalarken yalnızca Masaüstü ve Belgeler'e bakmak yetmez. WhatsApp Desktop indirmeleri, tarayıcı indirme klasörü, oyun kayıt dosyaları ve masaüstü uygulamalarının AppData altındaki verileri sıkça unutulur.
- ✓Masaüstü, Belgeler, Resimler, Videolar, Müzik, İndirilenler
- ✓E-posta arşivleri (PST/OST) ve takvim dışa aktarımları
- ✓Tarayıcı favorileri ve parolalar (senkron değilse dışa aktarım)
- ✓Ağ, ses, ekran kartı ve yonga seti sürücüleri
- ✓Yazıcı ve tarayıcı kurulum dosyaları
- ✓Oyun kayıtları ve uygulama ayarları (AppData)
- ✓Cep telefonundan aktarılmış fotoğraf klasörleri
Yedeği Nereye Almalı ve Nasıl Doğrulamalı?
Yedeğin nereye alındığı, ne yedeklendiği kadar önemlidir. Aynı bilgisayarın ikinci bölümüne (D:) kopyalamak yedek sayılmaz; disk fiziksel olarak arızalanırsa iki bölüm birden gider. Güvenli yöntem, verinin bilgisayarın dışında en az bir yerde daha bulunmasıdır: harici disk, USB bellek veya bulut hesabı.
Kopyalama bittikten sonra yedeği mutlaka doğrulayın; bozuk aktarılmış bir yedek, hiç yedek almamaktan farksızdır. Kaynak ve hedef klasörlerin boyutlarını karşılaştırın, birkaç fotoğrafı ve belgeyi rastgele açıp sağlam olduklarını görün. 100 GB civarı bir veriyi USB 3.0 harici diske kopyalamak genellikle 30-60 dakika sürer; bu işi format gününe bırakmayın, bir gün öncesinden başlatın.
- ✓Harici disk veya SSD: büyük veri için en hızlı ve uygun seçenek
- ✓USB bellek: yalnızca belgeler, sürücüler ve kurulum dosyaları için
- ✓Bulut hesabı: internet hızına bağlı, yüklemesi uzun sürebilir
- ✓Aynı bilgisayarın D: bölümü: yedek değil, yalnızca ek kopya sayılır
- ✓Kopyalama bitince kaynak ve hedef klasör boyutlarını karşılaştırın
- ✓Rastgele birkaç fotoğraf ve belgeyi açarak yedeğin sağlamlığını görün
- ✓Yedeği format bitene kadar bilgisayara takılı bırakmayın
Format Sonrası Kurulum Kontrol Listesi
Temiz kurulum bittiğinde işin yarısı tamamlanmıştır. Aşağıdaki sırayı izlemek hem güvenlik açıklarını kapatır hem de 'bir şey eksik' hissini ortadan kaldırır.
Sürücüleri tercihen üreticinin sitesinden kurun; toplu sürücü programları bazen yanlış sürüm yükleyebilir. Windows güncellemelerini tamamlamadan kişisel verileri geri yüklemek sorun çıkarmaz ama antivirüs kurmadan eski USB belleği açmak risklidir.
- ✓Ağ sürücüsünü kur, internete bağlan
- ✓Windows Update'i tamamla, yeniden başlat
- ✓Yonga seti, ekran ve ses sürücülerini kur
- ✓Windows ve Office etkinleştirmesini kontrol et
- ✓Antivirüs ve tarayıcıyı kur, senkronizasyonu aç
- ✓Yedekten kişisel klasörleri geri kopyala
- ✓Yazıcı ve diğer çevre birimlerini test et
- ✓Sistem geri yükleme noktası oluştur
Servise Bırakıyorsanız: Veri Yedekleme Onayı Neden Şart?
Müşteri cihazına format atan bir servis için en riskli cümle 'içinde önemli bir şey yok' cümlesidir. Format sonrası 'düğün fotoğrafları oradaydı' itirazı ile karşılaşmamak için verilerin yedeklenip yedeklenmeyeceğini, yedeklenecekse hangi klasörlerin alınacağını ve ücretini yazılı olarak teslim fişine işlemek gerekir.
Onarix'te bilgisayar servisleri için hazır cihaz şablonu bulunur: arıza kaydı açarken veri yedekleme onayı alanını işaretler, müşterinin kararını teslim fişine yazdırır ve teslimde dijital imza alırsınız. Böylece hem müşteri ne onayladığını bilir hem de sizin elinizde tarihli ve imzalı kayıt olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Format atınca D sürücüsündeki dosyalar silinir mi?
Hayır, yalnızca Windows'un kurulu olduğu bölümü biçimlendirirseniz D sürücüsündeki dosyalar korunur. Ancak kurulumda yanlış bölüm seçme riski olduğu için önemli dosyaları yine de harici ortama kopyalayın.
Format atmadan önce Windows lisans anahtarını yedeklemek gerekir mi?
Genellikle gerekmez; modern laptoplarda dijital lisans anakarta bağlıdır ve aynı sürüm kurulduğunda otomatik etkinleşir. Yine de anahtarı not almak, sürüm değişikliği veya anakart onarımı durumunda sizi kurtarır.
Format atmadan önce sürücüleri yedeklemeli miyim?
Evet, en azından Wi-Fi veya Ethernet sürücüsünü USB belleğe indirmelisiniz. İnternet bağlantısı kurulduktan sonra diğer sürücüleri üreticinin sitesinden temin edebilirsiniz.
Format atmak ne kadar sürer?
Genellikle temiz Windows kurulumu 20-40 dakika sürer; sürücüler, güncellemeler ve programların kurulumuyla toplam süre 1-3 saate çıkar. Yedekleme ve geri yükleme süresi veri miktarına göre eklenir.
Servis format atarken verilerimi yedekler mi?
Hayır, yedekleme genellikle ayrı bir hizmettir ve önceden talep edilmesi gerekir. Cihazı teslim ederken yedekleme isteyip istemediğinizi ve hangi klasörlerin alınacağını yazılı olarak belirtin.
Format işlerinde yedekleme onayını yazılı alın
Format ve temiz kurulum işlerinde müşterinin veri yedekleme kararını teslim fişine işlemek, sonraki tartışmaları baştan bitirir. Onarix'in bilgisayar servisi şablonunda yedekleme onayı alanı hazır gelir; teslimde dijital imza alır, müşteriye QR'lı fiş ve takip linki gönderirsiniz. 30 gün ücretsiz deneyin.